Porady dla laików i początkujących lekarzy w mini poradniku.

Zakażenie odogniskowe określa taki stan organizmu, w którym występujące zaburzenia czynności mogą łączyć się z obecnością ognisk zakażenia o charak­terze bakteryjnym, toksycznym, alergicz­nym czy immunologicznym. Zakażenie odogniskowe ma znaczny wpływ na po­wstawanie wielu chorób ogólnych. Ognis­ko tzw. pierwotne może nie wywoływać dolegliwości, może być utajone i trudne do wykrycia. Działa jednak na organizm, po­wodując różnego rodzaju zmiany w wielu narządach.

W jamie ustnej ogniskami zakażenia mogą być zmienione chorobowo migdałki, jamy oboczne nosa, zęby uprzednio leczone, zęby z zapaleniami miazgi, ze zgorzelą miazgi lub zapaleniem tkanek okołowierz­chołkowych, trudno wyrzynające się zęby, zęby zatrzymane w szczęce, stany zapalne dziąseł lub głębszych tkanek przyzębia. Trudno jest niekiedy ustalić ścisłą zależ­ność między ogniskiem pierwotnym a jego wtórnymi objawami, ale odgrywa to zasadniczą rolę w leczeniu choroby ogólnej.

Leczenie  wszy głowowej polega przede wszystkim na usunięciu pasożytów i ich jaj domowym sposobem. W tym celu należy włosy zmo­czyć preparatem Artemizol lub Delacet, a następnie sczesywać gęstym grzebie­niem, usuwając w ten sposób gnidy. W miarę potrzeby zabieg ten trzeba po­wtarzać.

Wesz łonowa wczepia się mocno w na­skórek tuż przy nasadzie włosa rosnącego w okolicach narządów płciowych, czasem także ud, brzucha i pach. Do zakażenia dochodzi najczęściej w czasie kontaktu płciowego lub przez wspólne używanie bielizny, pościeli itp. Stałym objawem jest różnie nasilony świąd. Wyleczenie uzys­kuje się, stosując np. preparat Artemizol. Zgolenie albo ostrzyżenie włosów okolicy narządów płciowych przy samej skórze przyspiesza wyleczenie.

Pasożytnicze choroby skóry

Wszawica

Wszawica to nazwa, którą określa się zmia­ny w skórze wywołane przez wesz ludzką. Pasożyt ten występuje w trzech odmien­nych postaciach (wesz głowowa, łonowa i odzieżowa). W każdej z tych postaci objawy w skórze są wynikiem ukłuć paso­żyta, którego pokarmem jest krew. Wesz, wysysając krew, wydziela do skóry toksyczną wydzielinę, wywołując świąd, objawy zapalne i alergiczne.

Wesz głowowa, jak sama nazwa wska­zuje, pasożytuje na skórze głowy, za usza­mi, na karku i w jego okolicy. Składa ona jaja, zwane gnidami, przytwierdzając je do nasady włosa. Zakażenie przenosi się prze­ważnie przez przedmioty osobistego użyt­ku, jak: grzebienie, szczotki do włosów, nakrycia głowy itp. Głównym objawem wszawicy jest uporczywy świąd. W na­stępstwie drapania mogą w skórze po­wstawać zmiany zapalne, nadżerki i zmia­ny ropne. Przy braku higieny i długotrwałej wszawicy głowowej dawniej dochodziło do sklejania się i splątania włosów w tzw. kołtun.

Objawy drożdżycy mężczyzn to: podra­żnienie i stan zapalny żołędzi i wewnętrz­nej powierzchni napletka ze świądem i pie­czeniem. Przy zajęciu cewki moczowej pojawia się, zwykle w godzinach rannych, skąpa, rzadka wydzielina śluzowa. Lecze­nie polega na stosowaniu zaleconych przez lekarza leków oraz miejscowo tam­ponów, przepłukiwań, maści i kremów. Przy zajęciu paznokci i wałów okołopaz-nokciowych drożdżyca objawia się począ­tkowo stanem zapalnym i bolesnym obrzę­kiem, a później spod wału paznokcia przy jego uciśnięciu może się wydobywać treść ropna. Przy dłuższym trwaniu zakażenia płytka paznokciowa ulega uszkodzeniu, traci połysk, następuje jej rozwarstwienie, pobruzdowanie powierzchni i zmiana bar­wy na ciemnobrunatną.

” Leczenie drożdżycy, zwłaszcza skóry i paznokci, jest zwykle długotrwałe, wy­maga dużej staranności i skrupulatnego przestrzegania zasad higieny osobistej. Ważne jest zwłaszcza dokładne osuszanie skóry, szczególnie w fałdach, zajętej zmia­nami. W drożdżycy stóp wskazane jest używanie luźnego obuwia.

Chorobami szczególnie powiązanymi z za­każeniem odogniskowym są: zapalenie wsierdzia, mięśnia sercowego, tęczówki i naczyniówki, zapalenie kłębuszkowe ne­rek, gościec stawowy, neuralgia i zapale­nie nerwów, choroby krwi, owrzodzenie żołądka i dwunastnicy oraz niektóre cho­roby skóry. Szczególnie niebezpieczne i znacznie częstsze są zakażenia odogniskowe u dzieci. U nich właśnie objawy tych zakażeń mogą przybierać znacznie ostrzejsze formy niż u dorosłych. Usuwanie ognisk zakażenia polega na le­czeniu miazgi zębów, zgorzeli miazgi, za­palenia tkanek okołowierzchołkowych zę­bów, na zabiegach chirurgicznych polega­jących na usunięciu części lub całego zęba, leczeniu chorób przyzębia, usunięciu zębów zatrzymanych itp. W próchnicy zębów zapobieganie ma duże znaczenie. Powinno się je już zacząć w czasie ciąży. W czwartym miesięcu życia płodowego rozpoczyna się mineralizacja zębów mlecznych, a w drugiej połowie ciąży zębów stałych. Choroby przebyte przez matkę wpływają na stan narządu zębowego dziecka, a błędy pokarmowe, szczególnie niedobór wapnia, fosforu, ma­gnezu, składników mineralnych i witamin, mają zasadnicze znaczenie dla tworzenia się zawiązków, wzrostu zębów i następo­wej podatności na próchnicę.

W czasie ciąży ważna jest więc od­powiednia dieta, polegająca na:

•   spożywaniu odpowiedniej ilości białka
(mięso, ryby, mleko i jego przetwory,
jaja),

« ograniczeniu węglowodanów, « pożywieniu    bogatym    w   witaminy, szczególnie A, B, C i D,

•   dostarczeniu organizmowi składników
mineralnych, jak wapń, fosfor, magnez
oraz fluor (p. rozdz. 25—Zasady żywie­
nia i dietetyki, s. 742).

Po urodzeniu się dziecka, szczególnie do chwili ukończenia procesu mineralizacji twardych tkanek zębów, odżywianie jest również sprawą zasadniczą. Dla niemow­lęcia najważniejsze jest odżywianie mle­kiem matki, które jest pełnowartościowym pokarmem w czasie tworzenia się uzębie­nia, w późniejszym okresie jakość posił­ków musi być zróżnicowana i dostosowa­na do potrzeb rosnącego organizmu. Bardzo jest ważne, aby dzieci ograniczały jedzenie cukierków, szczególnie przylepia­jących się do zębów i pozostających długo w jamie ustnej (np. toffi, landrynki, lizaki). Nie należy pozwalać dzieciom na jedzenie słodyczy między posiłkami i przed spaniem po wieczornym oczyszczeniu zębów.

Łupież pstry

Łupież pstry jest łagodną postacią grzybicy wywoływanej przez grzyby drożdżopodo-bne. Występuje najczęściej na skórze klatkipiersiowej, przeważnie u dorosłych. Wy­kwity to bladoróżowe i żółtobrunatne pla­mki, zlewające się w większe, nieregularne plamy. Powierzchowna warstwa wykwi­tów złuszcza się pod wpływem nasłonecz­nienia, co wygląda jak odbarwienie. Le­czenie polega na wcieraniu leku zalecone­go przez lekarza.

Leczenie grzybic

O sposobie leczenia grzybic decyduje le­karz po ustaleniu rozpoznania, co w więk­szości przypadków wymaga przeprowa­dzenia dodatkowych badań zakażonej skóry, włosów lub paznokci. Leczenie za­zwyczaj polega na przyjmowaniu leków oraz stosowaniu miejscowo maści, kre­mów, płynów lub zasypek. Powodzenie leczenia zależy od bardzo dokładnego przestrzegania wszystkich zaleceń lekarza. Przy zadawnionej grzybicy paznokci może zaistnieć konieczność ich chirurgicznego usunięcia na okres leczenia.

Grzybica paznokci

Grzybica paznokci może towarzyszyć grzybicy stóp i dłoni, a także innym po­staciom grzybicy skóry. Zakażony pozno-kieć traci swe różowe zabarwienie, ulega pobruzdowaniu i łatwo się kruszy. Na­skórek pod zgrubiałym i popękanym brze­giem płytki ulega nadmiernemu rogowa­ceniu. Te zmiany mogą się utrzymywać długo i stanowią dla chorego dokuczliwe utrudnienie w codziennym życiu, a dla jego otoczenia źródło zakażenia bezpoś­redniego i pośredniego.

Grzybica obrębna pachwin

Grzybica obrębna pachwin występuje czę­sto, zwłaszcza u mężczyzn, w postaci plam początkowo czerwonych, które zmieniają się w żółtobrunatne. Zajmują one skórę pachwin, ud i wzgórka łonowego. Na lekko wałowato wzniesionych brzegach tych wykwitów tworzą się grudki, pęche­rzyki i strupki. Przy utrzymującym się świą-dzie zmiany te mogą się utrzymywać dłu­go; samoistnie nie ustępują, wymagają leczenia.

Powyżej 16 roku życia, przy całkowicie uformowanym uzębieniu stałym, zapobie­ganie jest równie ważne. Należy jeść produkty wartościowe (mleko, sery, jarzyny), żuć pokarmy twarde, włók­niste, ziarniste, zmuszające do gryzienia (chleb razowy, surowe jarzyny, owoce itp.), które mają również działanie oczysz­czające zęby.

Na zapobieganie próchnicy zębów i cho­rób przyzębia duży wpływ ma właściwa higiena jamy ustnej, która polega na sys­tematycznym oczyszczaniu i szczotkowa­niu wszystkich zębów. Utrzymanie higieny jamy ustnej polega nie tylko na usuwaniu pozostałości pokarmów, osadu, drobno­ustrojów. Jej celem jest również pobudze­nie do szybszego krążenia w tkankach przyzębia.

Grzybica strzygąca

Grzybica strzygąca w swej powierzchow­nej postaci ma charakterystyczne wykwity. Są to okrągłe, wyraźnie ograniczone og­niska, w których obrębie widać krótko, tuż przy skórze, nierówno poułamywane, przerzedzone włosy, zniszczone grzybem. Postać głęboka grzybicy strzygącej wy­stępuje najczęściej na głowie u dzieci i na owłosionej skórze brody u mężczyzn. Wy­wołuje ona ostry stan zapalny z tworzeniem się bolesnych guzków różnej wielko­ści. Przy ich ucisku wydziela się treść ropna. Na miejscu tych zmian włosy ulega­ją zniszczeniu i dlatego po wygojeniu powstają trwałe wyłysienia i blizny.